Życie, kraj, zwyczaje

Irlandia Północna jest częścią Zjednoczonego Królestwa W. Brytanii i Irlandii Północnej, które jest dziedziczną monarchią o systemie parlamentarno-gabinetowym. Ma swoich 18 przedstawicieli w brytyjskiej Izbie Gmin (House of Commons, izba niższa parlamentu W. Brytanii). Irlandia Północna powstała w 1920 na mocy aktu: British Parliament’s Government of Ireland Act, który był jej konstytucją do 1972. Do 1972 rządem Irlandii Północnej był "Stormont". W latach 1921-1972 miała szeroką autonomię. Od 1972 pod bezpośrednimi rządami Wielkiej Brytanii, które trwały do 1998 do zawarcia porozumienia z Wielkiego Piątku.

W 1998 wybrano Zgromadzenie Północnoirlandzkie jako organ ustawodawczy (108 członków wybieranych w wyborach powszechnych) i powoływany spośród jego członków Komitet Wykonawczy (rząd) z pierwszym ministrem na czele. Są to autonomiczne organy, które przejęły część kompetencji brytyjskiego ministra do spraw Irlandii Północnej.

Partie polityczne

W wyborach do Północnoirlandzkiego Zgromadzenia w 1998 zwyciężyła katolicka Socjaldemokratyczna Partia Pracy (SDLP, założona w 1970), przed protestancką partią konserwatywnych unionistów - Partia Unionistów Ulsteru (UUP, założona w 1905, w 1921-1972 rządząca), radykalną partią unionistów - Demokratyczna Partia Unionistyczna (DUP, założona w 1971) i Sinn Fein (SF, separatystyczna, ekstremalna, lewicowa partia).

Irlandia Północna, Northern Ireland, autonomiczna część Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Północnej Irlandii, w północno-wschodniej części wyspy Irlandia. Obszar 14 121 km2. W skład Irlandii Północnej wschodzi 6 z 9 hrabstw należących do historycznej prowincji Ulster. Podzielona administracyjnie na 26 okręgów. Stolica Belfast 354 tys. mieszkańców (1995).

Ludność

1 688 tys. mieszkańców (1998), co daje średnią gęstość zaludnienia 119 osób/km2. Ok. 70% ludności Irlandii Północnej stanowią protestanci.

Warunki naturalne

Środkową część regionu zajmuje rozległa nizina, na wschód i zachód od niej rozciągają się niewysokie pasma starych gór. Krótkie, obfite w wodę, o silnym spadku rzeki nie nadają się do żeglugi. Na obszarze nizinnym liczne jeziora z największymi: Lough Neagh, Lower Lake Erne, Upper Lake Erne. Irlandia Północna podobnie jak cała wyspa pozostaje pod wpływem klimatu oceanicznego wilgotnego.

JAK MICHAEL SCOT POJECHAŁ DO RZYMU

J est to opowieść o Michaelu Scot’cie, słynnym czarodzieju z Selkirk, znanym z cudownych czynów, jakich dokonywał w sposób niezrozumiały dla ludzkiego umysłu; tym, który rozłupał wzgórze Eildon..na dwoje.
Otóż trzeba wam wiedzieć, że w dawnych czasach Szkocją rządził papież ze swego ogromnego pałacu w Rzymie; i było w zwyczaju, że co rok wyprawiał się do Rzymu człowiek mądry i roztropny, który miał za zadanie dowiedzieć się od Jego Świątobliwości, kiedy przypadają zapusty. Była to wiadomość bardzo ważna dla ludzi, bo od dnia zapustnego zależały daty wszystkich innych świąt kościelnych w ciągu następnych dwunastu miesięcy. Po zapustach nadchodził post; w sześć tygodni później jest Wielkanoc - i tak dalej do końca roku.

Tak się kiedyś zdarzyło, że wybrano Michaela Scota, by pojechał do Rzymu po tę wiadomość. Ponieważ jednak zajmował się on wielu innymi sprawami, nie pamiętał o obowiązku, jaki ludzie mu powierzyli, i przypomniał sobie o nim dopiero w dzień Matki Boskiej Gromnicznej.
Nie było chwili do stracenia, a chociaż każdemu innemu zamiar odbycia podróży do Rzymu i z powrotem w tak krótkim czasie wydawałby się pomysłem szaleńca, dla Michaela nie przedstawiało to najmniejszych trudności.
Zebrał się i poszedł na zielony wygon, gdzie pasły się zaczarowane źrebice z białymi gwiazdami na czole i czarodziejskim błyskiem w ogromnych złocistych oczach.

- Jak szybka jesteś w biegu ? - zapytał pierwszą źrebicę na wygonie.
- Jestem chyża jak wiatr - odparła.
- Nic mi po tobie - rzekł Michael.

Podszedł do następnej źrebicy i zadał jej to samo pytanie:

- Jestem tak szybka, że mogę umknąć wiatrowi, który jest za mną i wyprzedzić wiatr, który jest przede mną - wyjaśniła.
- Ty też się dla mnie nie nadajesz - powiedział Michael.
- Galopuję szybciej od marcowego huraganu - rzekła trzecia źrebica.
- Ale dla mnie nie jesteś dość szybka - oświadczył Michael i podszedł do ostatniej źrebicy na wygonie.
- Jak szybka jesteś? - spytał.
- Jestem szybka jak myśl dziewczęcia biegnąca od jednego do drugiego kochanka - odparła.
- W takim razie jesteś w sam raz dla mnie - rzekł Michael i bez dalszych korowodów dosiadł jej i puścił się w drogę do Rzymu.

Mknęli z prędkością, jakiej nie zdołałoby dorównać nic na świecie Było im wszystko jedno, czy to ziemia, czy morze, lśniące kopyta czarodziejskiej klaczy muskały białą pianę morską tak lekko, jak lekko dotykały śniegu na szczytach górskich i trawy w zielonych dolinach. Z szybkością błyskawicy pozostawili za sobą zamglone krainy i szare wody mórz, przybyli do Rzymu na skrzydłach złotego poranka i wylądowali przed samym domostwem papieskim. Michael natychmiast kazał zawiadomić papieża, że Szkot czeka przed drzwiami, i papież bez chwili zwłoki zszedł do sali audiencjonalnej.

- Przybywam od twoich wiernych dzieci zamieszkujących Szkocję aby się dowiedzieć, kiedy jest dzień zapustny, bo inaczej przepadnie nam post - rzekł Michael.
- Przybywasz za późno - odparł papież - i żadną miarą nie zdążysz wrócić do Szkocji na czas i przekazać tę wiadomość, więc post w istocie minie nie zauważony.
- Czasu jest bardzo dużo - powiedział Michael - bo zaledwie przed kilku minutami opuściłem mój kraj ojczysty i wrócę tak szybko jak tu przybyłem.
- Zaledwie przed kilku minutami! - wykrzyknął papież. - Nie wierzę ani jednemu twojemu słowu. Jaki masz na to dowód? Wtedy Michael pokazał czapkę, którą trzymał w ręku z szacunku dla Jego Świątobliwości.
- Ojcze święty, czy widzisz śnieg na mojej czapce? - spytał. - Jest to śnieg Szkocji, gdzie wszystkie góry pokryte są zimową bielą.
- Rzecz to doprawdy zadziwiająca - zdumiał się papież. - Niemniej powiem ci, co pragniesz wiedzieć. Dzień zapustny przypada na pierwszy wtorek pierwszego wiosennego miesiąca.

Usłyszawszy to Michael ogromnie się uradował, bo dotąd każdy wysłaniec ze Szkocji otrzymywał jedynie wiadomość, który dzień jest dniem zapustnym w nadchodzącym roku, a teraz Michael poznał tajemny sposób, w jaki sam papież ustala ostatki.

- Jestem niezmiernie zobowiązany Waszej Świątobliwości - powiedział i natychmiast odjechał.

Dosiadłszy zaczarowanej źrebicy odbył drogę powrotną z taką samą szybkością, z jaką przyjechał do Rzymu, i ogłosił swoją nowinę w Szkocji. Wypiwszy pyszny sok

Celtyckie tradycje

Irlandczycy, Szkoci i inne celtyckie nacje do dzisiaj, pomimo wielu przeciwności, zachowali mnóstwo tradycji i ludowych zwyczajów. Co prawda postępująca cywilizacja zniszczyła wiele z nich, ale potrzeba wyróżnienia się, wyodrębnienia z angielskiej zwierzchności sprawiła, że wiele z nich przetrwało nadzwyczaj długo, czasem wręcz do dzisiaj. W każdym zakątku celtyckiego świata odbywają się uliczne parady związane z jakąś lokalną tradycją, w domach kultywowane są zwyczaje, które przekazywane były przez wiele pokoleń. Co ciekawe, wiele z tych tradycji ukazuje jedność, która kiedyś istniała wśród Celtów - w każdym z dzisiejszych krajów zamieszkałych przez ich potomków odnaleźć można podobieństwa łączące poszczególne święta czy inne okazje do zabawy bądź zadumy. Co ciekawe, niektóre z tych zwyczajów niejako przeniosły się „na zewnątrz”, sztandarowym przykładem jest kojarzone z Ameryką Halloween, które ma swoje odwieczne celtyckie korzenie, także sporo bożonarodzeniowych zwyczajów spotykanych w anglojęzycznym świecie ma swoje irlandzkie korzenie (to jeden ze skutków masowej emigracji Irlandczyków na przestrzeni wieków).

Irlandzkie tradycje w kilku płaszczyznach. Jedną z nich jest opisanie celtyckiego „Koła Roku” (Wheel of Year) - cyklu dawnych pogańskich świąt, w którym wyróżnić można cztery główne święta - Beltaine, Lughnassad, Samhain i Imbolc - wszystkie one związane były z rocznym cyklem odradzania się i umierania świata natury. Istniały też oczywiście święta solarne, związane z wędrówką słońca po niebie, ale odgrywały one nieporównanie mniejszą rolę. Z każdym z tych świąt wiąże się osobna historia, odrębne zwyczaje do których nawiązania często spotkać można i dzisiaj.

Drugą kwestią są święta współczesne, przede wszystkim Boże Narodzenie i Wielkanoc, które w tak religijnym kraju jakim jest Irlandia, obchodzone są szczególnie uroczyście i radośnie. Z nimi również wiąże się mnóstwo tradycji i zwyczajów - niektóre z nich są nowe, przyniesione często z zewnątrz, a część wywodzi się jeszcze ze starej, mitologicznej wręcz przeszłości. W miarę możliwości, opiszę też i inne tradycje, niezwiązane z datami kalendarzowymi, takie chociażby jak te związane ze ślubem i weselem. Dopełnieniem całości jest prezentacja kilku, w przyszłości może kilkunastu bajek i baśni pochodzących z krajów celtyckich i horoskopy

Irlandzka Armia Republikańska, Irish Republican Army (IRA), tajna organizacja wojskowa partii Sinn Féin, powstała 1919 w wyniku dokonanego przez M. Collinsa przekształcenia Ochotników Irlandzkich. 1919–1921 walczyła z angielską policją i wojskiem, stosując taktykę partyzancką, sabotaż i terror. Po podpisaniu traktatu irlandzko-brytyjskiego 1921 w IRA dokonał się rozłam, w wyniku którego frakcja opowiadająca się za dalszym związkiem z Wielką Brytanią dała początek armii Wolnego Państwa Irlandzkiego, zaś przeciwnicy układu walczyli nadal doprowadzając do wojny domowej 1922–1923, którą przegrali.

IRA była wielokrotnie delegalizowana zarówno w państwie irlandzkim, jak i w brytyjskim Ulsterze (Irlandia Północna), ale przetrwała domagając się konsekwentnie ostatecznego odejścia Anglii z wyspy i zjednoczenia obu jej części. Działała pod silnym wpływem idei nacjonalistycznych (także nazistowskich, wspomagana w czasie II wojny światowej przez Niemcy) oraz lewicowych. Stosowała na szeroką skalę terroryzm w Irlandii Północnej i Wielkiej Brytanii, który pociągnął za sobą tysiące ofiar.

1969 nastąpił w IRA rozłam na skrzydło umiarkowane (IRA – Oficjalna) i skrajnie radykalne (IRA – Tymczasowa). Uznawana przez rząd irlandzki za organizację nielegalną, była zwalczana energicznie, ale mało skutecznie przez władze brytyjskie. Szczególną aktywność terrorystyczną przejawiała od 1971. 1994 ogłosiła zawieszenie broni, które nie było przestrzegane. 1998 podpisała układ, w wyniku którego w Irlandii Północnej odbyły się wybory do lokalnego parlamentu. W sierpniu 1998 w wyniku zamachu w Omagh dokonanego przez Real IRA (frakcja przeciwna pokojowi) zginęło 29 osób ponad 200 zostało rannych. 9 września 1998 IRA podpisała ostateczny i bezwarunkowy rozejm. W październiku 2001 organizacja ogłosiła początek rozbrajania swoich oddziałów, proces zakończył się we wrześniu 2005. IRA zadeklarowała używanie wyłącznie pokojowych metod w dalszej walce o zjednoczenie Irlandii.

Sinn Féin (z celtyckiego - "my sami"), irlandzka organizacja niepodległościowa założona w 1905 przez A. Griffitha początkowo jako ruch odrodzenia kulturalnego. W działalności politycznej stosowała bierny opór wobec panowania brytyjskiego.

1916 udzieliła poparcia powstaniu wielkanocnemu w Dublinie, następnie propagowała idee walki zbrojnej o niepodległość i szkoliła ochotników. Od 1917 przywódcą był E. de Valera. Zdelegalizowana w 1918, działała nadal uzyskując w wyborach do brytyjskiej Izby Gmin (1918) większość mandatów w okręgach irlandzkich. Po ukonstytuowaniu się jako niezależne Irlandzkie Zgromadzenie Narodowe (1919) jej deputowani proklamowali utworzenie Republiki Irlandii.

1919-1921 kierowała walką zbrojną o niepodległość kraju, stworzyła własną organizację zbrojną - IRA. Po zawarciu traktatu pokojowego 1921 z Wielką Brytanią, gwarantującego utworzenie autonomicznego Wolnego Państwa Irlandzkiego o statusie dominium, nastąpił rozpad partii na dwa odłamy: protraktatowy i radykalny, toczące w latach 1922-1923 wojnę domową.

Spadkobiercami Sinn Féin zostały partie: radykalna - Fianna Fáil (1926), która doprowadziła do uzyskania przez Irlandię całkowitej suwerenności 1937, i prawicowa - Fine Gael (1933).

Przetrwała jako niewielkie ugrupowanie polityczne. Po nasileniu się konfliktu irlandzkiego pod koniec lat 60. odnowiła swą aktywność polityczną. W 1970 dochodzi do rozłamu w partii, powstają Sinn Féin-Oficjalna i Sinn Féin-Tymczasowa oraz odpowiadające im odłamy w IRA.

Sinn Féin-Oficjalna działająca głównie w Republice Irlandii opowiadała się za przeprowadzeniem reform wewnętrznych w Irlandii Północnej i za stworzeniem zjednoczonej socjalistycznej republiki Irlandii środkami politycznymi. Sinn Féin-Tymczasowa działała głównie w Irlandii Północnej dążyła do usunięcia Wielkiej Brytanii z Irlandii, stworzenia socjalistycznej republiki nie wykluczając użycia siły. Była politycznym skrzydłem Tymczasowej IRA.

Skoncentrowana na politycznej agitacji, mniej liczna i zależna militarnie Sinn Féin-Oficjalna w 1982 przekształciła się w Partię Robotniczą, a w 1992 w Demokratyczną Lewicę.

Sinn Féin-Tymczasowa (obecna Sinn Féin) organizowała terrorystyczne akcje przeciw rządowi brytyjskiemu. W 1983 jej przywódcą został G. Adams. W 1994 po zawieszeniu broni przez IRA podjęła pokojowe negocjacje z brytyjskim i irlandzkim rządem, które zostały zerwane po tym jak w 1996 IRA wznowiła swą działalność terrorystyczną. Sinn Féin wykluczono z dalszych rozmów ze względu na odmówienie przez IRA przystąpienia do rozbrojenia. W 1997 jej przywódca G. Adams i jego zastępca M. McGuinness zostali wybrani do brytyjskiego parlamentu, odmówli jednak wstąpienia. Adams zażądał ponownego włączenia Sinn Fein w rozmowy pokojowe. W 1998 był on jednym z sygnatariuszy północnoirlandzkiego porozumienia zawartego w Wielki Piątek. Sinn Féin zaakceptowała warunki porozumienia. W 1998 weszła do Zgromadzenia Północnoirlandzkiego zdobywając w wyborach 16,7% głosów.

Irlandzki problem, relacje pomiędzy Wielką Brytanią i Irlandią – integralną częścią Korony Brytyjskiej, która dążyła do niepodległości. Wybuch I wojny światowej zaktywizował irlandzkie ruchy niepodległościowe. Niezadowolenie ze sposobu sprawowania rządów i narastająca nędza doprowadziły do zorganizowanego oporu przeciw panowaniu brytyjskiemu. Powstanie Wielkanocne z 1916 doprowadziło do uzyskania niepodległości w 1919. Proklamowanie Republiki Irlandii wywołało sprzeciw mieszkańców Irlandii Północnej zwanej Ulsterem, którzy opowiadali się za zachowaniem związków z Wielką Brytanią. W konsekwencji doszło do wybuchu wojny domowej, w której rozejm zapadł dopiero w 1921, kiedy brytyjski premier D. Lloyd George doprowadził do konferencji pokojowej. Na mocy traktatu londyńskiego z 1922 powstało Wolne Państwo Irlandzkie o statusie dominium brytyjskiego, w obrębie Korony Brytyjskiej pozostała Irlandia Północna. Pełna niezależność Irlandii osiągnięta została dopiero w 1949, kiedy oficjalnie proklamowano Republikę Irlandii nie będącą częścią brytyjskiej Wspólnoty Narodów. Nie doprowadziło to jednak do zakończenia krwawego konfliktu, którego celem było dążenie do zjednoczenia wyspy.

Ulster, ze stolicą w Belfaście zamieszkują protestanci (56%) i katolicy (43%). Ekstremiści katoliccy nie pogodzili się z utratą jedności i ich organizacja IRA podjęła walkę o zjednoczenie kraju. W latach 60. kryzys się zaostrzył, walki uliczne przerodziły się w wojnę domową, w której po drugiej stronie znalazły się bojówki ekstremistów protestanckich. Niezbędne stało się wprowadzenie do Ulsteru wojskowych sił brytyjskich i stała kontrola sytuacji. To jednak tylko wzmocniło nienawiść i wzmogło walki oraz akcje terrorystyczne. Rząd brytyjski z jednej strony demonstrował dążenie do pokojowych rozstrzygnięć, a z drugiej prowadził politykę rozwiązań militarnych. Ich symbolem stały się wydarzenia z 30 stycznia 1972, kiedy które zyskały nazwę "Krwawej niedzieli'’. Od salw brytyjskich spadochroniarzy zginęło wówczas 13 osób.

1972 rząd brytyjski zawiesił prace parlamentu północnoirlandzkiego i wprowadził w Ulsterze rządy bezpośrednie. IRA przeniosła też akcje terrorystyczne na grunt rdzennej Wielkiej Brytanii. Od lat 80. sytuacja w Irlandii Północnej zaczęła zmierzać w kierunku normalizacji poprzez podjęcie pierwszych kroków mających na celu przywrócenie pokoju w Irlandii Północnej oraz możliwość przywrócenia jakiejś formy samorządu w Ulsterze. 1985 toczyły się poufne rozmowy na temat zawarcia porozumienia między Wielką Brytanią a Republiką Irlandzką w celu zacieśnienia współpracy dla znalezienia skutecznego rozwiązania problemu ulsterskiego.

Do rozmów powrócono w 1994, kiedy IRA ogłosiła rozejm, został on zerwany w 1996, a IRA dokonała kolejnego zamachu w Londynie. W lipcu 1997 rozpoczęła się kolejna faza rozmów inicjowanych przez nowego premiera T. Blaira. Po raz pierwszy do rokowań zasiedli obok premierów Wielkiej Brytanii i Irlandii przeciwnicy z Sinn Fein – politycznego skrzydła IRA – G. Adams i D. Trimble z ramienia unionistów protestanckich, którzy uzgodnili porozumienie podpisane w kwietniu 1998.

Uznaje ono, iż połączenie Ulsteru z Irlandią i wszelkie zmiany w jego statusie muszą być zaakceptowane przez większość jego mieszkańców. Akceptuje się odrębność narodową katolików uważających się za Irlandczyków. Głównym organem władzy będzie parlament, w którym zasada proporcjonalności ochroni katolików przed całkowitą dominacją ze strony protestantów. Powstaje Rada Północ-Południe skupiająca przedstawicieli Dublina i Ulsteru, więźniowie z IRA wychodzą na wolność.

Referenda w Irlandii i Ulsterze z 22 maja 1998 przyniosły zwycięstwo zwolennikom pokoju i porozumienia. Konflikt w ciągu 28 lat pochłonął 3228 ofiar i 67 tys. rannych.

W lipcu 2005 IRA ogłosiła koniec walki zbrojnej. Rozbrojenie zakończono we wrześniu 2005, akcję potwierdziła Międzynarodowa Niezależna Komisja Rozbrojeniowa. IRA zadeklarowała używanie wyłącznie pokojowych metod w dalszej walce o zjednoczenie Irlandii.

Belfast, miasto w Wielkiej Brytanii, stolica Irlandii Północnej. Położone u ujścia rzeki Lagan do Belfast Lough, zatoki Kanału Północnego. Duży port morski, o długości 13.7 km, dostępny dla największych statków. Ośrodek przemysłu stoczniowego (w Belfaście m.in. zbudowany został Titanic) i włókienniczego. Ponadto przemysł tytoniowy, spożywczy, maszynowy, lotniczy. Eksport głównie produktów rolniczych. Główny ośrodek handlowy, naukowy i kulturalny Irlandii Północnej (Queen’s University założony w 1845, Victoria College założony w 1859). Zabytki: protestancka neoromańska katedra Św. Anny (1899), katolicki kościół św. Malachiasza (1844), Belfast Castle (II poł. VIII w.), Stormont Castle (poł. XIX w.), ogrody botaniczne (otwarte 1827), na terenach których znajduje się Muzeum Ulsteru, Grand Opera House. 365 tys. mieszkańców (2000).

Belfast, ogród botaniczny

Historia. Celtowie przybyli na teren Irlandii około 600-500 p.n.e., by władać tymi terenami przez około 1000 lat, aż do czasu najazdu Wikingów w 795. Pierwsze wzmianki historyczne o Belfaście pochodzą z wczesnego średniowiecza. Założony ok. 1177 przez Normanów, prawa miejskie uzyskał w 1613. Od XVI w. rozpoczął się napływ protestanckich Szkotów i Anglików, a w XVII w. miasto stało się ośrodkiem szkockiej i angielskiej kolonizacji prowincji Ulster, w efekcie zdominowania miejscowych katolików przez napływowych protestantów sprzeciwiających się autonomii Irlandii. Na przełomie XVIII i XIX w. nastąpił szybki gospodarczy i demograficzny rozwój miasta (rewolucja przemysłowa). Od początku XX w. skupiał aktywnych unionistów. W 1921 stał się siedzibą autonomicznych władz Irlandii Północnej.

Od końca lat 60. naszego stulecia Belfast stał się miejscem walk pomiędzy protestantami i katolickimi Irlandczykami. Przyczyną starć są nie tylko różnice religijne, mają one także swe podłoże ekonomiczne, gdyż napływowa ludność protestancka jest na ogół lepiej sytuowana od ludności miejscowej. 10 kwietnia 1998 w Belfaście, zawarto przy "okrągłym stole" tzw. Porozumienie Wielkopiątkowe ugodę między przedstawicielami ośmiu partii, zaangażowanych w trwający od wieków konflikt między katolikami i protestantami.

Na terenie Irlandii Północnej brak jest znaczących zasobów bogactw naturalnych. W eksploatacji znajdują się złoża różnego rodzaju kamieni budowlanych, wydobywa się nieznaczne ilości rud żelaza i boksytów. Wśród gałęzi przemysłu przetwórczego duże znaczenie osiągnął przemysł stoczniowy, lotniczy, maszynowy, chemiczny, włókienniczy, odzieżowy i przetwórstwa spożywczego. Potencjał przemysłowy Irlandii Północnej skoncentrował się w rejonie Belfastu i kilku większych ośrodków miejskich.

W wyborach do Północnoirlandzkiego Zgromadzenia w 1998 zwyciężyła katolicka Socjaldemokratyczna Partia Pracy (SDLP, założona w 1970), przed protestancką partią konserwatywnych unionistów - Partia Unionistów Ulsteru (UUP, założona w 1905, w 1921-1972 rządząca), radykalną partią unionistów - Demokratyczna Partia Unionistyczna (DUP, założona w 1971) i Sinn Fein (SF, separatystyczna, ekstremalna, lewicowa partia).